Dit citaat van Benito Mussolini vat een perspectief samen dat het fascisme niet alleen als een politieke ideologie beschouwt, maar als een term die verweven is met spirituele en dogmatische elementen. Historisch gezien werd het fascisme vaak gekenmerkt door een vurig geloof in de natie, een afwijzing van individualisme en een nadruk op eenheid onder een gecentraliseerd, gezaghebbend leiderschap. Wanneer het als een ‘religieus concept’ wordt beschouwd, suggereert het dat het fascisme kwaliteiten belichaamt die typisch geassocieerd worden met religie: standvastig geloof, rituelen, collectieve identiteit en soms goddelijke rechtvaardiging voor zijn principes. Een dergelijk standpunt benadrukt hoe politieke bewegingen religieus-achtige kwaliteiten kunnen overnemen, waardoor een geloofssysteem voor iedereen ontstaat dat toewijding en opoffering van zijn volgelingen afdwingt.

Vanuit psychologisch perspectief geeft het framen van het fascisme als religieus aan hoe het functioneert om in te spelen op de diepste behoefte van mensen aan betekenis en verbondenheid. Het kan verleidelijk zijn omdat het een gevoel van doelgerichtheid en morele zekerheid biedt – eigenschappen waar in traditionele religies vaak naar wordt gezocht. Door de staat of leider tot een heilige status te verheffen, versterken fascistische regimes het idee van een ultieme autoriteit, die absolute loyaliteit verdient. Deze perceptie kan ertoe leiden dat individuen ethische overwegingen, persoonlijke vrijheden of rationele kritiek over het hoofd zien ten gunste van collectieve ijver.

Bovendien onderstreept het analyseren van het fascisme als een religieus concept de gevaren van het vermengen van ideologie met spiritualiteit. Het laat zien hoe de kernkenmerken van religie – dogma, ritueel, autoriteit en gemeenschap – opnieuw kunnen worden ingezet om politieke doelen te dienen, vaak ten koste van de mensenrechten en waardigheid. Het onderkennen van deze dynamiek is essentieel voor het begrijpen van de verleidelijke kracht van totalitaire regimes en het belang van het beschermen van democratische en pluralistische idealen. Uiteindelijk lokt dit citaat reflectie uit over de manieren waarop ideologieën een quasi-religieus elan kunnen aannemen, waardoor samenlevingen op diepgaande en vaak gevaarlijke manieren vorm kunnen krijgen.