Moeilijkheid is een munt waarmee geleerden toveren om de ijdelheid van hun studie niet te onthullen en die de menselijke domheid graag als betaling accepteert
(Difficulty is a coin which the learned conjure with so as not to reveal the vanity of their studies and which human stupidity is keen to accept in payment)
De observatie van Michel de Montaigne benadrukt hier een genuanceerde kritiek op de manier waarop kennis en onwetendheid in de samenleving op elkaar inwerken. De metafoor van moeilijkheid als 'munt' suggereert op slimme wijze dat complexiteit en onduidelijkheid instrumenten zijn die door geschoolden worden gehanteerd om misschien de waarde of betekenis van hun leerproces te vergroten. Dit impliceert een subtiele ijdelheid onder geleerden, die bewust of onbewust de schijn van moeilijkheid kunnen gebruiken om de trivialiteit of het beperkte nut van wat ze hebben bestudeerd te maskeren. Het is een reflectie op het performatieve aspect van kennis – hoe geleerden hun werk kunnen mystificeren, niet puur om te verhelderen, maar ook om status of reputatie te behouden.
Tegelijkertijd wijst Montaigne op menselijke dwaasheid, waarbij onwetendheid of domheid deze munt van moeilijkheid 'graag als betaling wil aanvaarden'. Er is hier sprake van een element van een sociaal contract, waarbij de ongeleerden gemakkelijk de kosten van verwarring of complexiteit betalen zonder een duidelijk begrip te eisen. Dit benadrukt een gemeenschappelijke interpersoonlijke dynamiek met betrekking tot kennis: degenen die het niet begrijpen, zijn vaak bereid of berustend om de ondoorgrondelijke taal van experts te accepteren, misschien uit vertrouwen, ontzag of uit angst om zelf onwetend over te komen.
Uiteindelijk nodigt dit citaat uit tot reflectie over toegankelijkheid en transparantie in communicatie, intellectuele nederigheid en de relatie tussen uiterlijk en inhoud in de wetenschap. Het daagt zowel de producent als de consument van kennis uit om zich bewust te zijn van het potentieel voor ijdelheid, verwarring en onkritische acceptatie, waarbij wordt aangedrongen op duidelijkheid en oprechtheid in onderzoek en onderwijs. De hier beschreven paradox blijft zeer relevant, zelfs in moderne contexten, waar complexiteit soms wordt aangezien voor diepgang, en de strijd om echt begrip voortduurt.